Krytyczne myślenie

Krytyczne myślenie

geralt / Pixabay

 

Krytyczne myślenie – umiejętność na wagę złota, zwłaszcza w dzisiejszych czasach, kiedy zalewają nas informacje z różnych źródeł. Nasze myślenie nie jest wolne od emocji, ale także uprzedzeń, przekonań, bywa, że i zabobonów. Cały ten bagaż wpływa na stronniczość naszego myślenia. Sugerujemy się doniesieniami z jednego źródła, traktując je jako jedyne wiarygodne. Hołdujemy przesądom i przekonaniom, w których zostaliśmy wychowani, czy którymi nasiąkliśmy w dorosłym życiu.

W artykule przedstawiam podstawowe filary krytycznego myślenia stanowiące zarazem wskazówki dla każdego z nas (Zimbardo, Johnson, McCann, Carter, 2006):

Korzystajmy z wiarygodnych źródeł informacji.

Najwartościowsze są źródła naukowe, doniesienia z poprawnie przeprowadzonych badań. Warto też czerpać informacje z wypowiedzi i artykułów ekspertów. Podkreślam – ekspertów, a nie celebrytów czy osób popularnych w mediach. Widzimy dziś zalew porad dietetycznych czy zdrowotnych serwowanych przez celebrytów, którzy nie posiadają stosownego wykształcenia czy doświadczenia w danej dziedzinie. Niemniej jednak są osobami popularnymi, mają spore audytorium, które daje wiarę słowom gwiazd.

Zachowajmy dystans do doniesień, które mają charakter rewolucyjny.

Spektakularnie wynaleziona metoda leczenia jakiejś choroby mająca niemal 100% skuteczność – raczej nie istnieje.

Anegdoty i własne doświadczenia to nie dowody!

Niejednokrotnie na konferencjach mutidyscyplinarnych, gdy po referacie związanym np. z psychologią czy medycyną jest czas na dyskusję, pojawia się wiele głosów i opinii nieopartych na dowodach a opartych na własnych doświadczeniach czy zasłyszanych anegdotach. Podobnie rzecz się ma z forami dyskusyjnymi, pod wieloma artykułami pojawiają się opinie “Ja widziałem…”, “Słyszałem, kiedyś, że…”. Nie mogą one stanowić dowodu na powierdzenie czy odrzucenie hipotezy.

Emocje związane z danymi doniesieniami mają wpływ na ich interpretacje.

Informacje budzące w nas gniew czy niechęć, będą wpływać na wyciągnięcie wniosków, które nie będą wolne od tych emocji. Podobnie rzecz się ma, gdy odczuwamy radość czy euforię – ich intensywność też może wpłynąć na stronniczość naszego myślenia.

Czasem w myśleniu dopuszczamy się błędów logicznych, które wpływają na wyciągnięte wnioski.

Możemy wyróżnić paralogizmy (błędne rozumowanie prowadzące do błędnych wniosków) i sylogizmy (świadome wyciąganie błędnych wniosków). Popularne błędy logiczne to: nadmierne uogólnianie (“wszyscy”, “zawsze”, “każdy”), podstawowy błąd atrybucji (przypisywanie zachowaniu innych cech wewnętrznych, np. osobowościowych przy pominięciu cech sytuacyjnych), efekt halo (przypisywaniu komuś automatycznie pozytywnych cech – efekt Galatei lub negatywnych – efekt Golema). Istotną przeszkodę dla krytycznego myślenia stanowi także błąd konfirmacji polegający na ignorowaniu alternatywnych wyjaśnień danej sytuacji. Objawia się tendencyjnym wybieraniem dowodów na potwierdzenie swojej hipotezy i skrzętnym pomijaniem argumentów na jej odrzucenie (tzw. tendencyjne zbieranie dowodów) lub skupienie się jedynie na przypadkach poztywnych potwierdzanej hipotezy (tzw. strategia konfirmacyjna).

Bierzmy pod uwagę informacje zaczerpnięte z różnych źródeł.

Oglądasz wiadomości, czytasz magazyny i informacje na portalach? Korzystaj z kilku kanałów informacji i na ich podstawie formułuj własne opinie i poglądy na dany temat. Bierz pod uwagę różne punkty widzenia.

 

Krytyczne myślenie pozwala na otwartość na opinie innych osób, co usprawnia komunikację. Wzmacnia też tolerancyjność, ciekawość świata, pozwala odrzucić egocentryzm.